Fysiotherapie

Een fysiotherapeut kan u helpen regelmatig en op de juiste manier te blijven bewegen, ondanks uw klachten. Door de behandeling zult u zich fitter en gezonder voelen en ook het verlies van de spierfuncties gaat minder snel achteruit. De behandeling bestaat meestal uit voorlichting en oefentherapie. Als u (tijdelijk of voortdurend) gebonden bent aan een rolstoel of het bed, kunnen andere behandelingen helpen klachten te beperken.

Wat doet een fysiotherapeut?

Al eerder hebt u gelezen dat dagelijkse beweging belangrijk is voor een goede gezondheid. Dat geldt voor iedereen, dus ook voor mensen met MS. Als u regelmatig beweegt, gaat uw lichamelijke én geestelijke gezondheid er op vooruit. Beweging kan het verloop van MS niet tegenhouden, maar kan soms wel de gevolgen van MS beperken. Mensen die regelmatig bewegen, voelen zich over het algemeen beter dan mensen die dat niet doen.

Dagelijks bewegen kan lastig zijn, zeker als u voortdurend gehinderd wordt door klachten, bijvoorbeeld bij het huishouden, uw werk, uw hobby’s. In dat geval kan de fysiotherapeut helpen. Hij of zij geeft u adviezen over geschikte manieren om toch zo actief mogelijk blijven, op een manier die bij u en bij uw klachten past. De behandeling bestaat meestal uit voorlichting en oefentherapie. Bij oefentherapie doet u oefeningen waarbij u die handelingen verricht waarmee u veel moeite hebt.

Als u (tijdelijk of voortdurend) gebonden bent aan een rolstoel of het bed, kunnen andere behandelingen op u van toepassing zijn. Ze zijn bedoeld om de problemen als gevolg van MS zo klein mogelijk te houden. Hieronder vindt u een overzicht.

Stijfheid bestrijden

De fysiotherapeut kan u adviezen geven over hoe u kunt omgaan met stijve (spastische) spieren. Hij of zij kan u bijvoorbeeld adviseren over goede houdingen om te liggen of zitten.

Als voorbereiding op de oefeningen kunt u (eventueel samen met de fysiotherapeut) uw spieren rekken, waardoor deze zich ontspannen. Ook kou (via baden of ijs) of soms juist warmte op de spieren kan een ontspannend effect hebben.

Spieren en gewrichten beweeglijk houden

Als u lang in een bepaalde houding zit of ligt, kunnen de spieren verkorten en gewrichten verstijven en uiteindelijk vast komen te zitten (contracturen). Dit kan gebeuren bij perioden van bedrust, bij erge spierstijfheid of als u langdurig in een rolstoel zit. Hoe langer er te weinig wordt bewogen, hoe stijver de gewrichten worden en hoe langer het duurt om ze weer soepel te maken. Ook als u lang in bed ligt, is het nuttig regelmatig te bewegen. Gewrich­ten worden minder stijf door te bewegen. De fysiotherapeut beweegt voorzichtig de gewrichten en rekt de spieren (eventueel met uw hulp). Deze behandeling kan ook in lauw water plaatsvinden, bijvoorbeeld in een (extra) verwarmd zwembad (33 graden Celsius). Bij nog warmer water (37 graden Celsius) kan soms vermoeidheid optreden.

Spierkracht onderhouden

Voor dit doel bestaat er oefentherapie die bedoeld is voor spieren die niet meer vanzelf gebruikt worden. Dat kan komen door spierzwakte of door te weinig bewegin­g. Ook zijn er oefeningen die de bedoeling hebben uw mogelijkheden te verbeter­en, zodat u niet of nauwelijks achteruitgaat. De fysiotherapeut kan aanwijzingen geven bij het uitvoeren van de oefeningen, maar kan ook oefe­ningen voor thuis meegeven.

Pijn bestrijden

Op dit moment is (gedoseerd) bewegen de enige wetenschappelijk bewezen behandeling tegen pijn. Gedoseerd bewegen betekent dat u niet uitgeput raakt, maar ook niet te weinig doet.

Uit de praktijk blijkt dat sommige mensen daarnaast baat hebben bij andere therapieën, zoals:

• warmte (via paraffine pakkingen of infrarood licht)
• kou (via ijspakkingen of koude baden)
• fysiotherapeutische apparatuur
• klassieke massage of bindweefsel- of drukpuntmassage
• er zijn ook fysiotherapeuten die meer ‘alternatieve’ behandelingen toepassen, zoals acupunctuur

Omdat het effect van deze therapieën nog niet wetenschappelijk bewezen is, geven fysiotherapeuten over het algemeen de voorkeur aan bewegen.

Zelfstandigheid in uw dagelijks leven bevorderen

Soms blijkt het moeilijk om de dagelijkse handelingen - eten, wassen en aankleden bijvoorbeeld - op de oude, vertrouwde wijze voor elkaar te krijgen. Fysiotherapie kan dan helpen ze op een andere manier te doen. Er wordt geleerd om andere spieren in te schakelen of om hulpmiddelen te gebruiken. Ook een ergotherapeut kan zich hiermee bezig houden (zie hierna).

Een goede ademhaling houden of verbeteren

Als u lang in bed verblijft of in een rolstoel zit, wordt het moeilijker om ‘door te ademen’ (diep ademhalen waarbij de longen voldoende worden gebruikt). Daardoor kan zich slijm ophopen in de longen. Dit vergroot de kans op een longontsteking. De fysiotherapeut leert u niet alleen ademhalingsoefeningen, maar advisee­rt ook over een goede houding in bed. Hierdoor kan het slijm en vocht dat zich in de longen bevindt, door de zwaartekracht naar de keelholte zakken. Daarna kan het worden opgehoest. U wordt bij­gestaan om het slijm op te hoesten en leert ademtechnieken om zelf het slijm uit de longen naar de keelholte te krijgen.

De ademhalingsoefeningen en technieken kunnen ondersteund worden door de zogenaa­mde houdingsdrainage. Hiermee kan door speciale houdingen het s­lijm naar de keelholte vloeien.

Bij MS in een laat stadium wordt soms de methode van vibratie gebruikt. Vibratie is het laten trillen van de borstkas. Dit kan met de hand worden gedaan of met een vibratie/massageapparaat. Vibratie wekt bij sommige mensen een hoestreflex op.

Adviezen over hulpmiddelen

Hulpmiddelen kunnen nuttig zijn om zo min mogelijk last te hebben van beperkingen door MS. Voorbeelden van hulpmiddelen zijn: elleboogkrukken, vierpootjes (‘eiffeltjes’), looprekjes, looprollator, plastic voet­spalken, beugels/spalken en aangepast schoeisel.

Doorbloedingsproblemen voorkomen

Als u weinig beweegt, wordt de doorbloeding van delen van het lichaam minder. Hierdoor kan zich vocht ophopen in uw voeten. Dit kan pijn veroorzaken en het vergroot de kans op wondjes. Daarnaast loopt u een hoger risico doorligklachten te ontwikkelen. De fysiotherapeut gaat dit tegen door regelmatig de gewrichten te bewegen en de spieren op te rekken.

Sinds enkele jaren zijn er apparaten te koop met een kleine computer die een hometrainer (fiets) met een kleine motor aansturen. Dit wordt ook wel een bewegingstrainer genoemd. Zo’n apparaat kunt u als fiets gebruiken en zélf trappen. Maar het kan óók uw benen rustig doorbewegen als u de voeten op de trappers vastmaakt en het motortje laat werken. U trapt dan zelf niet. Deze apparaten zijn duur en niet voor iedereen geschikt, maar kan sommige mensen helpen om hun benen soepel te houden. Als u er over denkt om zo’n apparaat te kopen, vraag dan eerst uw fysiotherapeut om advies. Fysiotherapieafdelingen in revalidatiecentra hebben deze hometrainers vaak in eigen bezit.

Voor de vergoeding van een hometrainer kunt u de Stichting Prinses Beatrix Fonds (PBF) om steun vragen. Het PBF verstrekt in samenwerking met de ANGO, soms subsidies aan indivi­duele mensen met MS die bijzondere, eenmalige kosten hebben vanwege hun ziekte, die zij niet op een andere manier vergoed kunnen krijgen (070 - 360 76 07, www.prinsesbeatrixfonds.nl).

Waarschuwing: vermoeidheid

Vermoeidheid is een veel voorkomende klacht bij MS. Overmatige inspanning met grote vermoeidheid zou MS kunnen verergeren. Vandaar dat een fysiotherapeutische behandeling nooit extreem vermoeiend mag zijn. Wanneer dat toch zo is en de fysiotherapeut het niet merkt, vertel het dan! Het verdient de voorkeur dat de fysiotherapeut die u behandelt kennis heeft van MS en ervaring heeft in de begeleiding van mensen met MS. Vraag uw fysiotherapeut hiernaar.

Hoe lang duurt een behandeling?

Als de MS stabiel is en u hebt klachten, kan een behandeling een aantal weken of maanden duren. De fysiotherapeut kan u dan bijvoorbeeld helpen beter te gaan lopen. Het is meestal niet nodig om voortdurend onder behandeling te zijn. U kunt zelf ook het nodige doen, bijvoorbeeld met een oefenschema voor thuis. De behandeling kan beperkt zijn in een periode waarin uw MS-klachten verergeren. Wanneer u bijvoorbeeld bedrust voorgeschreven krijgt, kan de fysiotherapeut één of meer keren per week uw spieren en gewrichten soepel houden. Als u aan bed of een rolstoel gebonden bent, kan de fysiotherapeut u ook thuis behandelen.

Waar vindt u een fysiotherapeut?

Fysiotherapeuten werken in particuliere praktijken, gezondheidscentra, MS-centra, ziekenhuizen en in verzorgingshuizen en verpleeghuizen (zie het telefoonboek of de Gouden Gids of kijk op internet). Voor een langdurige en intensieve fysiotherapeutische behandeling bij MS hebt u een verwijzing van de huisarts of medisch specialist nodig.

Uw fysiotherapiebehandeling wordt vanaf de tiende behandeling vergoed vanuit het basispakket van uw zorgverzekering. Als u een aanvullende verzekering hebt, wordt er mogelijk meer vergoed. Informeer bij uw zorgverzekeraar.

U vindt ook veel informatie over fysiotherapie op de website van het Koninklijk Nederlands Genootschap Fysiotherapie (KNGF), www.defysiotherapeut.com.