Adviezen voor thuiszorg

Overleg

Voor de verzorger geldt boven alles: vertel aan de persoon met MS wat u gaat doen en overleg wanneer iets hem het beste uitkomt.

Een leeg bed opmaken

Laat een wijkverpleegkundige voordoen hoe dat moet. Oefen samen.

Leg een moltondeken op de matras en leg daar een onderlaken overheen. Trek dit goed strak, zodat er geen plooien ontstaan (in verband met doorliggen). Leg hier een vochtabsorberend matje overheen als iemand incontinent is. Zo’n matje is van celstof. Wanneer het bed bevuild wordt, hoeft alleen het matje verschoond te worden. Over het matje komt een steeklaken. Een klein deel van het steeklaken (de zoomkant) ligt onder het hoofdkussen. Het laken mag dus niet te laag liggen. Zo voorkomt u vouwen onder de stuit en de onderbenen. Stop bovenlaken en deken apart van elkaar in. Doe dit niet te strak, zodat de voeten nog bewogen kunnen worden.

Een bed opmaken met iemand erin

Vraag een wijkverpleegkundige om dat samen met u te doen. Zeker als degene die in bed ligt kwetsbaar is of veel pijn heeft, wordt het aangeraden het bed met z’n tweeën op te maken.

Haal de deken eraf. Laat het onderlaken en één kussen liggen. U rolt de persoon naar één kant van het bed. U rolt het laken dat verschoond moet worden (én eventueel het steeklaken en het matje) als een harmonica naar het midden­. Het schone laken (plus steeklaken en matje) brengt u voor de helft aan en stopt u in. De persoon wordt vervolgens - over de bobbel - teruggedraaid en ligt dan op het schone gedeelte. Dan verwijdert u de helft die nog verschoond moet worden. U trekt het schone goed door en stopt het in.

Temperatuur opnemen

Wanneer u denkt dat iemand koorts heeft of een infectie heeft, bijvoorbeeld in de longen of in de urinewegen, neem dan de temperatuur op. De normale lichaamstemperatuur ligt tussen de 36,5 en 37,5 graden Celcius (via de anus gemeten). Iemand heeft koorts wanneer de temperatuur boven de 38 graden C komt.

Sla de thermometer altijd af voordat u gaat meten. Maak hem schoon met koud water. Als het water lauw of warm is, kan de thermometer een onbetrouwbare uitkomst geven. Als het water heet is, kan het glas springen, waardoor het giftige kwik eruit spat. Digitale thermometers hebben dit probleem niet.

Met een beetje vaseline glijd­t de thermometer makkelijker wanneer u via de anus gaat meten. Er zijn weg­werpthermometerhoesjes verkrijgbaar bij de thuiszorg of de apotheek. Vermeld altijd op welke wijze de temperatuur opgenomen is. De temperatuur kan via de anus (rectaal), in de mond (oraal), in de oksel (auxilliair) of via het oor worde­n opgenomen. Meet alleen in de mond of de oksel wanneer het via de anus of het oor onmogelijk is.

Via de anus

Dit is de meest betrouwbare methode.

• Draai de persoon op een zij en laat één knie optrekken.
• Breng de thermometer voorzichtig in zodra de anus goed zichtbaar is.
• Neem gedurende drie minuten de temperatuur op.
• Als de persoon verward of onrustig is, houd dan één hand vast. In de andere hand houdt u de thermometer.
• Steun zo nodig met de andere hand de heup, om onverwacht terugdraaien te voorkomen.
• Gebruik wegwerphoesjes en was uw handen.
• Als de persoon veel pijn heeft, kunt u de volgende methode gebruiken: leg de persoo­n op de rug en laat de knieën optrekken. De thermometer kan nu in de anus gebrach­t worden, zonder dat de persoon zich hoeft om te draaien. Als de thermo­mete­r geplaatst is, kunnen de benen weer neergelegd worden.

In de mond

Gebruik deze methode wanneer de anus geïrriteerd is (bijvoorbeeld door d­iarree of pijnlijke aambeien).

• De persoon mag niet vóór het inbrengen iets warms of kouds genuttigd hebben.
• Breng de thermometer onder de tong aan en sluit de mond.
• Meet gedurende vijf minuten.
• De via de mond gemeten temperatuur is 0,2 graden C lager dan de via de anus gemeten temperatuur.

In de oksel

Gebruik deze methode wanneer de anus geïrriteerd is.

• Droog de oksel met een handdoek.
• Breng de punt van de thermometer in de okselholte aan.
• Breng de hand van de persoon zo veel mogelijk naar de andere schouder.
• Steun de elleboogpunt en druk deze tegen het lichaam.
• Lees de thermometer na tien minuten af.
• De in de oksel gemeten temperatuur is 0,5 graden C lager dan de via de anus ge­mete­­n temperatuur.

In het oor

• Druk op de aan-knop van de thermometer.
• Houd het hoofd vast.
• Trek aan het oor door met uw vrije hand de buitenrand van de bovenkant van het oor te pakken.
• Steek met uw andere hand de thermometer voorzichtig in het oor. Steek de thermo­meter zo ver mogelijk in de gehoorgang tot deze helemaal is afgesloten.
• Druk met uw wijsvinger op de zogenaamde activeringsknop en houd deze één second­e ingedrukt.
• Blijf aan het oor trekken tot u klaar bent met het opnemen van de temperatuur.
• U kunt de temperatuur meteen aflezen.
• De in het oor gemeten temperatuur wijkt iets af van de via de anus gemeten temperatuur. Raadpleeg hiervoor uw arts.

Iemand in bed wassen

Voor iemand die (ernstig) ziek is, kan een wasbeurt vermoeiend of pijnlijk zijn. Overleg daarom met de ander en doe het wanneer het het beste uitkomt. Spreek af wat iemand zelf wil doen. Was in ieder geval regelmatig het gezicht en de handen. Dit frist op. U hebt nodig:

• teiltje met warm of koud water (wat iemand zelf het prettigst vindt)
• handdoeken en washandjes
• zeep

Zorg dat u niet gestoord kunt worden. Zorg dat de kamer op een prettige tempe­ratuur is en dat het niet tocht. Schuif een matje onder de persoon. Help de ander met uitkleden en laat een bovenlaken over hem heen liggen om afkoelen te voorkomen. Was én droog deel voor deel (dus eerst het gezicht wassen én drogen, dan de borst enzovoort). Houd deze volgorde aan:

• gezicht, borst, armen, rug. Kleed iemand dan van boven aan.
• benen
• onderlichaam (schoon water nemen).

Gebruik geen zeep wanneer de huid geïrriteerd is (bijvoorbeeld rond de anus bij diarree­). Ververs het water wanneer het nodig is, ook wanneer het afkoelt. Gebruik handschoenen wanneer u het onderlichaam wast van iemand die incontinent is, vanwege darmbacteriën. Droog de huid goed, vooral in de ‘plooien’ (liezen, oksels, bilnaad, tussen de tenen). Dit voorkomt irritatie (‘smetten’). U kunt bij het wassen een aantal dingen doen om doorliggen te voorkómen.

Iemand verschonen die in bed ligt

Iemand die incontinent is, kan een soort wegwerpluiers gebruiken (combislips). Het is niet eenvoudig deze luiers netjes te verschonen. De wijkverpleging kan het voordoen. Hierna volgt een aantal tips.

• U hebt nodig: twee teiltjes (lauw)warm water, extra matjes, minstens vier washandjes en handdoeken en een schone (wegwerp)luier.
• Schuif een matje onder de persoon, maak de luier los en rol de persoon op de zij, knieën opgetrokken.
• Doop het washandje in het water en veeg de ontlasting van de billen. Spoel het washandje dan in het andere teiltje.
• Doe dit een paar keer zodat de billen bijna schoon zijn. Gebruik zo nodig een paar washandjes.
• Haal nu de vuile luier weg en maak alles helemaal schoon. Droog goed af.
• Doe de schone luier aan en haal het matje weg.

Doorliggen

Doorliggen (decubitus) ontstaat wanneer iemand lang in bed ligt of in een rolstoel zit. Eerst ontstaan er felrode pijnlijke plekken op de huid waarin later soms open wonden ontstaan. Deze wonden genezen vaak zeer moeilijk. Er zijn mogelijkheden om doorliggen te voorkomen. Vraag uw huisarts of wijkverpleegkundige om adviezen­.

Tot slot

Het verzorgen van iemand kan lichamelijk zwaar zijn. U moet bijvoorbeeld vaak tillen. Of uw slaap wordt steeds verstoord, omdat u uw naaste elke nacht moet helpen met naar het toilet gaan. Veel mensen vragen pas hulp als ze al rugklachten of andere klachten hebben. Probeer dit te voorkomen. Als bijvoorbeeld blijkt dat veel zorg op bed nodig is, vraag dan een hoog-laagbed aan. Deze kan op de juiste hoogte gezet worden, zodat u zo min mogelijk hoeft te bukken. Let bij het tillen ook altijd op uw houding: wees zuinig op uw rug. Als de zorg u lichamelijk te zwaar wordt, schroom dan niet de hulp ven een andere naaste of een hulpverlener in te roepen.

Ook emotioneel kan de verzorging veel van u vragen. Het kan zijn dat u weinig tijd voor uzelf hebt, of dat u weinig waardering krijgt voor de hulp die u geeft. Probeer te voorkomen dat u opbrandt. Probeer af en toe te ontspannen en plan leuke dingen. Ook als u merkt dat de verzorging u emotioneel te zwaar wordt, doe dan een stapje terug en roep de hulp van naasten of een andere hulpverlener in.

Zorgboek Mantelzorg

Bij Stichting September is een Zorgboek Mantelzorg verschenen. Dit boek is speciaal geschreven voor mensen die iemand in hun naaste omgeving verzorgen. Het boek is te koop in de apotheek of via www.boekenoverziekten.nl.