Stuurloosheid

MS en stuurloosheid

Bij MS kan stuurloosheid optreden. Stuurloosheid wordt ook wel eens ataxie of coördi­natie­stoornissen genoemd. Stuurloosheid ontstaat als er door MS een stoornis in de kleine hersenen optreedt. De kleine hersenen stemmen alle spieren op elkaar af, zoda­t bewegingen soepel verlopen­. MS kan die controle verstoren; bewegingen worden schokkerig en zijn minder goed te sturen.

Verschijnselen

• In het begin kan iemand merken dat het bewegen van de vingers niet meer zo nauwkeurig gaat en dat het moeilijker wordt te ‘richten’. Iemand kan bijvoorbeeld een muziekinstrument niet goed meer bespelen, het handschrift wordt onregel­matiger, knopen dicht krijgen gaat moeilijk enzovoort. Iemand kan z’n doel voor­bijschieten als hij iets wil pakken. Als iemand naar iets wijst of de hand naar iets uitstrekt, kan die gaan beven. Het beven neemt toe naarmate het doel dichter wordt genaderd. Snel tegenovergestelde bewegingen maken wordt moeilijk, bijvoorbeeld een schroef indraaien.
• Lichte klachten aan de voeten vallen meestal minder snel op.
• Als de klachten toenemen kan lopen moeilijk worden; dat gaat dan wijdbeens of slingerend. Daardoor denken anderen soms dat iemand met MS dronken is. Het evenwicht bewaren gaat niet meer vanzelf. De persoon gaat wiegen als hij staat. Sommige mensen noemen dit ‘duizeligheid’, maar het is meer een licht gevoel in het hoofd. Iemand kan makkelijk vallen en soms ook niet zonder steun zitten. In ernstige gevallen kunnen de armen gaan schokken wanneer iemand wil bewegen. Het hoofd kan gaan beven bij het omhooghouden. Het kan ook zijn dat iemand met een arm (of been) redelijk kan bewegen, maar niet met twee armen tegelijk. Hij laat bijvoorbeeld een kopje juist vallen als het met twee handen wordt vast­gehouden.
• Als de spieren die men met praten gebruikt niet goed samenwerken (bijvoorbeeld tong en stembanden), wordt spreken moeilijker. Iemand gaat dan lang­zamer praten­, ook wel met horten en stoten. Het kan dan moeilijker worden om zo ieman­d te verstaan. Sommige mensen gaan ‘met dubbele tong’ praten.
• Het kan zijn dat het oog bewegingen maakt zonder dat dat de bedoeling is (nystagmus­). Als iemand opzij wil kijken, gaat het oog met kleine horizontale schokjes mee; soms gebeurt dit ook als iemand recht vooruitkijkt. Dit is op zich niet ernstig, al wordt het hierdoor in sommige gevallen moeilijk om te lezen of televisie te kij­ken. De klacht is wellicht beter bekend als ‘wiebelogen’ of ‘trilogen’.

Wat kunt u doen?

• Bij evenwichtsstoornissen moet u zorgen voor houvast op gevaarlijke plekken, bij­voorbeeld onder de douche. U kunt ook zittend op een kruk douchen. Draai u niet plotseling om en sta niet te snel op. Wees voorzichtig wanneer evenwicht belangrijk is (op keukentrapjes en dergelijke). In huis kunt u drempels en losse kleedjes weghalen, handgrepen plaatsen. Draag schoenen die uw voeten steu­nen, kijk uit met gladde vloeren, bijvoorbeeld linoleum.
• Alcohol heeft ook effect op de kleine hersenen en versterkt de klachten. Bij stuur­loosheid wordt aangeraden geen of zeer weinig alcohol te drinken.
• Als uw hand beeft, kunt u uw arm met de elleboog op tafel zetten (of met de andere hand vasthouden) wanneer u eet, schrijft, tanden poetst of make-up opdoet.
• Bij lichte evenwichtsstoornissen kunt u proberen een beetje wijdbeens te staan en te lopen, en korte stappen te nemen. In ergere gevallen kan een hulpmiddel prettig zijn, bijvoorbeeld een wandelstok (zie ook bij vermoeidheid). In huis kunt u meestal zonder stok, omdat u zich vaak vast kunt houden. Handvatten aan muren (bijvoorbeeld in de badkamer) kunnen nuttig zijn.
• Aan de onwillekeurige oogbewegingen hoeft meestal niets gedaan te worden. Soms ontstaat hierdoor echter een onscherp beeld, vooral dichtbij. In ernstige gevallen kan het afplakke­n van een oog uitkomst bieden. Overleg hierover met uw neuro­loog. Een hulpmiddel bij het lezen kan zijn: een lineaal langs de regels leggen.
• Bij spraakstoornissen kunt u proberen langzamer te praten en u meer te concen­treren op het uitspreken van woorden. Schakel een logopedist in.
• Wanneer uw hoofd erg beeft, kan een halskraag (via uw arts) of een goede hoofdsteun in de stoelen nuttig zijn.

Hulpverlening

• Het kan zijn dat de klachten veroorzaakt worden door andere MS-klachten, bij­voorbeeld spierzwakte of gevoelsstoornissen (zie hiervoor). Een arts kan dit uitzoeken en de juiste maatregelen nemen. Hetzelfde geldt voor evenwichtsproblemen.
• Bij problemen met evenwicht en bij stuurloosheid kunnen fysiotherapie, ergotherapie en revalidatie van groot nut zijn. De klachten gaan hierdoor niet over, maar u leert hoe u ermee om kunt gaan en u krijgt houdingsadviezen.
• Een logopedist kan u helpen bij spraakproblemen.
• Uw arts kan medicijnen voorschrijven. De effecten hiervan verschillen erg van persoon tot persoon en de resultaten kunnen tegenvallen. Ze worden meestal bij zwaardere klachten gegeven. Als u beeft wanneer u uw hand gestrekt houdt, kan een bètablokker zoals propranolol soms helpen. Ook clonidine wordt wel eens voorgeschreven. Beide middelen kunnen als bij­werking hebben dat uw bloeddruk daalt. Eigenlijk zijn deze middelen bedoeld voor een soort van beven die niet direct met MS samenhangt, maar bijvoorbeeld met ouderdom. Als het beven d­uidelijk verergert als u last hebt van stress, kunt u voor korte tijd de stress bestrijden met kalmeringsmiddelen (tranquillizers). Die middelen zijn echter vaak verslavend en moeten vooral als noodoplossing worden gebruikt.
• U kunt het beven ook tegengaan door gewichten in een band om uw pols te dragen. Daar moet u wel redelijke spierkracht voor hebben, omdat u moet kunnen blij­ven bewegen. Ook uw bestek kunt u om die reden zwaarder maken. Hier kan de ergotherapeut hulp bieden.

Verwachtingen

De ergste klachten verdwijnen meestal weer na verloop van tijd. Later in het verloop van MS kunnen de klachten blijven bestaan, maar het is maar zelden dat mensen hierdoor ernstig beperkt worden in hun dagelijks leven.