Klachten van de spieren

Klachten van de spieren zijn onder te verdelen in spierzwakte en spierstijfheid. Vaak komen ze samen voor. Fysiotherapie is soms aan te raden.

Spierzwakte

Spierzwakte komt veel voor. Over het algemeen vaker in de benen dan in de armen­, en bijna nooit in het gezicht. De klachten ontstaan meestal geleidelijk, eerst aan één been, later aan het andere. In sommige gevallen ontstaan ze echter binnen korte tijd.

Verschijnselen

• Vaak begint de klacht met een moe gevoel in een heup en met een ‘zwaar been’ aan het einde van de dag, vooral als iemand veel gewandeld of gestaan heeft. Dit wordt duidelijk wanneer iemand bijvoorbeeld de trap op loopt.
• Het kan ook zijn dat iemand moeite heeft om een voet op te tillen. Als een been moe wordt, heeft die voet de neiging om te gaan slepen. De punten van de schoenen zullen eerder slijten en lopen over ruwe oppervlakken (tapijt) is vermoeiend.
• Als spierzwakte optreedt in een hand, kan het handschrift minder goed leesbaar worden.
• De klachten kunnen samengaan met spierstijfheid en spierschokken (zie hiervoor).

Wat kunt u doen?

• Als de zwakte net is begonnen, kunt u proberen de klacht te laten verdwijnen door een paar dagen rust te nemen.
• Bestaat de zwakte al langer, dan gaan de klachten niet over door rust. Toch kan rust nuttig zijn, omdat u dan energie opspaart voor de tijd dat u het been of de arm wel nodig hebt.
• Oefenen is goed, maar doe dit in overleg met een deskundige, bijvoorbeeld een fysio­therapeut. Zware lichamelijke oefeningen (waardoor de klachten kunnen verergeren) helpen niet; die belasten de spieren te veel. Door te weinig oefenen verslapt u te veel.
• Ga naar uw huisarts, MS-verpleegkundige of specialist als de klachten erg zijn, bijvoorbeeld als u ineens niet of nauwelijks meer kunt lopen.
• Zie verder de adviezen die bij vermoeidheid worden gegeven.

Hulpverlening

• U kunt worden onderzocht of er andere oorzaken dan MS voor de zwakte bestaan.
• Als net ontstane spierzwakte niet verdwijnt na een week rust, kan een arts u medicijne­n (bijnierschorshormoon = corticosteroïden) voorschrijven.
• Als de zwakte al langer bestaat, kan een wandelstok voor langere wandelingen nutti­g zijn.
• Als uw enkel zwak is, waardoor u uw voet moeilijk kunt optillen, bestaat er een hulpmiddel dat uw voet bij het lopen omhoog houdt. Een nadeel is dat men het kan zien onder een rok of korte broek en dat u er geen hoge hakken bij kunt dragen. Als uw beide benen erg zwak zijn, kunt u krukken of een rolstoel nodig hebben. Er bestaan ook veel hulpmiddelen voor in huis.
• De fysiotherapeut kan versterkende oefeningen voorschrijven. Hierbij moet u goed opletten dat de spier niet te moe wordt, omdat de spier dan overbelast raakt in plaats van versterkt. Oefeningen in (niet al te warm) water zijn vaak goed.

Verwachtingen

De klachten kunnen heel licht zijn èn licht blijven, zodat u er bijna geen last van hebt. Ze kunnen ook steeds een beetje toenemen, waardoor u steeds sneller moe wordt. Uiteindelijk kunnen sommige mensen zoveel kracht verliezen, dat ze verlamd raken­. Dat komt meestal voor in twee benen of in een lichaamshelft (een arm en een been). Soms in beide benen en armen, waarbij de ene ledemaat meer klachten geeft dan de andere.

Meer tips

Als blijkt dat u een stok moet gebruiken om te kunnen lopen, kan u dit in het begin een vervelend gevoel geven: alsof het nu opeens erg bergafwaarts met u gaat. Het blijkt echter dat veel mensen met MS door die stok meer mogelijkheden krijgen, waardoor ze zich uiteindelijk juist onafhankelijker voelen. Sommige mensen hebben spijt dat zij niet eerder een stok zijn gaan gebruiken U hoeft de stok ook niet altijd te gebruiken, omdat de spierzwakte kan wisselen. Hetzelfde geldt voor andere hulpmiddelen. Er zijn ook inschuifbare stokken in de handel, die u makkelijk kunt meenemen en opbergen. Informeer bij de thuiszorg.

In plaats van een stok gebruiken sommige mensen een paraplu of een kinderwagen, omdat deze minder opvallen. Paraplu’s en kinderwagens zijn echter meestal niet sterk genoeg om u te ondersteunen. In tegenstelling tot deze hulpmiddelen kunt u een stok op de juiste hoogte laten maken en er een rubberen dop onder laten zetten. Er zijn ook stokken verkrijgbaar met een inklapbaar stoeltje: een combinatie van steun en stoel. Deze zijn te koop of te huur. Soms vergoedt de zorgverzekeraar de kosten: infor­meer bij uw huisarts of MS-verpleegkundige.

Spierstijfheid

Spierstijfheid wordt ook wel spasticiteit genoemd. De spieren zijn stijf, omdat ze altijd een beetje aangespannen zijn en moeilijk kunnen ontspannen. Bij iedere beweging die iemand zonder spierstijfheid maakt, spant hij bepaalde spieren aan (bij­voorbeeld de armbuigers), terwijl hij tegelijkertijd spieren ontspant die het tegenovergestelde doen (de armstrekkers). Bij spierstijfheid lukt dit ontspannen niet: alle spieren spannen tegelijk aan en bewegen wordt moeilijk.

Verschijnselen

• Stijfheid van de spieren waardoor bewegen veel moeite kost. Het is moeilijk om de spieren te ontspannen.
• Meestal zijn het de beenspieren die stijf worden. Hierdoor kan iemand moei­lijk staan en lopen. Hij gaat daardoor met gestrekte benen schuifelen of het been met de heup naar buiten zwaaien. Hij kan dan vallen. Ook wanneer iemand zit of ligt kost het veel energie om de benen te bewegen.
• De stijfheid kan pijnlijk zijn, vooral als de benen hierdoor altijd gebogen zijn.
• Bij spierstijfheid kunnen er ook klachten van spierzwakte optreden. Soms gaat het been schokken wanneer men de voet beweegt. Ook kan het been zich ‘terugtrekken’ wanneer de voetzool aangeraakt wordt. Dit gebeurt ook wel eens zomaar, vaak wanneer iemand tot rust komt in bed. Dit soort bewegingen is niet te beheersen. Ze worden veroorzaakt doordat bepaalde reflexe­n door MS gestoord zijn.
• De spierstijfheid kan verergeren door een volle blaas of een verstopping (obstipatie). Blaasontsteking en doorligplekken kunnen de stijfheid ook verergeren.

Wat kunt u doen?

• In beweging blijven en zelf oefenen, zeker wanneer de klachten niet ernstig zijn, kunnen stijfheid verminderen. Hulpmiddelen kunnen u helpen om te blijven lopen (bijvoorbeeld krukken of een driepoot). Vraag een fysiotherapeut om advies.
• Oefen rustig aan. Als u te zwaar oefent (overdrijft), kan de stijfheid juist toe­nemen.
• Stijfheid verergert meestal wanneer u snelle bewegingen maakt, probeer daarom langzaam te bewegen.
• Ga regelmatig naar het toilet om een volle blaas en verstopping te voorkomen. Neem onmiddellijk maatregelen bij doorligplekken en blaasontstekingen.
• Sommige mensen hebben baat bij yoga of ontspanningsoefeningen.

Hulpverlening

• Als de klachten verergeren, is fysiotherapie noodzakelijk. Het gevaar bestaat namelijk dat uw gewrichten verstijven wanneer ze lange tijd in dezelfde stand staan (contracturen). De fysio­therapie zal oefening­en doen waarbij u zelf geen kracht hoeft te zetten (passief oefenen). Ook kunnen rekoefeningen gedaan worden; deze ontspannen de spieren. Soms hebt u baat bij zogenaamde ‘koude pakkingen’ en oefeningen in water. U kunt oefe­ningen leren die u zelf thuis kunt doen.
• Er bestaan hulpmiddelen die gewrichten in een andere stand kunnen houden, waardoor zij niet vergroeien. Dit zijn meestal beugels die op maat gemaakt worden.
• Uw arts kan u medicijnen voorschrijven die vaak goed werken. Het meest gebruik­te middel is baclofen. De dosis hiervan moet zorgvuldig worden bepaald; te weinig heeft geen effect, te veel geeft spierzwakte en vermoeidheid. Hetzelfde geldt (in mindere mate) voor tizanidine. U kunt van beide middelen suf worden, maar in het algemeen pas bij hoge do­seringen. Overleg met uw arts of u kunt autorijden. Dantroleen is een sterk medicijn. Het kan bij lage doseringen al spierzwakte geven en u loopt een kleine kans op ernstige afwij­kingen aan uw lever of nieren. Diazepam geeft ook spierontspanning. Het wordt vooral bij nachtelijke stijfheid gegeven, omdat u dan makkelijker kunt slapen. Overdag worden veel mensen er te suf van. Ook kunt u eraan verslaafd raken. Een andere bijwerking is dat u evenwichtsstoornissen kunt krijgen. Voor veel medicijnen geldt dat ze na verloop van tijd minder effect hebben. Wanneer u het gebruik een tijdje stopt en dan opnieuw begint, is het effect weer groter. Als gewrichten in bepaalde standen gedwongen worden, kunt u last krij­gen van uw gewrichtsbanden en pezen. Die kunnen hierdoor gaan ontsteken, en dat is pijn­lijk. Deze pijn kan soms verlicht worden met medicijnen die pijn en ontsteking remmen, bijvoorbeeld paracetamol en carbasa­laat­calcium.
• Soms zijn deze maatregelen niet voldoende. In dat geval kan het medicijn baclofen toegediend worden via een klein pompje onder de huid van uw (onder)buik. Van daaruit wordt een slangetje tot in uw ruggenmerg gebracht, waardoor het medicijn kan worden toegediend. Vaak gebeurt dit onder gedeeltelijke verdoving (ruggenprik).
• Wanneer gewrichten vastzitten door vergroeiing en als de fysiotherapeut hieraan niets kan doen, kan een chirurg een snede maken in de vergroeiing of een pees. Dit kan bij sommige vormen van pijn uitkomst bieden.

Verwachtingen

In het begin merkt u meestal niet veel, behalve dat u bepaalde spieren moeilijk kunt ontspannen. Daarna worden met name de strekspieren van uw benen stijf­, waardoor u uw knieën maar moeilijk kunt buigen. Later worden de buigspieren stijf, waardoor u uw knie juist niet meer kunt strekken. De armen gaan meestal ge­bogen staan. De stijfheid van ledematen wisselt, per dag, maar ook in de loop der jaren. Hoewel spierstijfheid meestal niet voorbijgaat, kunt u veel doen om de gevolgen te beperken.

Meer tips

Spierstijfheid en spierzwakte komen vaak samen voor. De stijfheid van uw beenspieren kan er dan juist voor zorgen dat u kunt staan, terwijl u anders door de spierzwakte door uw benen zou zakken. In dat geval moet er niet te veel aan de stijfheid gedaan worden (bijvoorbeeld met medicijnen).

Medicinale cannabis (marihuana)

De werking van medicinale cannabis (marihuana) bij MS is niet wetenschappelijk bewezen. Toch blijkt uit de praktijk dat het dagelijks gebruik van cannabis in de vorm van thee bij sommige mensen verkramping van spieren (spierstijfheid) vermindert. Het lopen lijkt hierdoor bijvoorbeeld beter te gaan. Ook hebben mensen minder last van pijn. Omdat marihuana ook de stemming kan verbeteren, kunnen minder pijnstillers nodig zijn.

Medicinale cannabis is op voorschrift van een arts verkrijgbaar bij de apotheek. Deze marihuana is beter geschikt voor medicinale doeleinden dan cannabis uit een coffeeshop vanwege de gecontroleerde kwaliteit. Cannabis uit het coffeeshopcircuit is wel iets goedkoper, maar de productie ervan is illegaal: de werkzaamheid en zuiverheid kan dus variëren. Verontreinigingen kunnen, zeker bij patiënten met een verminderde weerstand, gezondheidsrisico’s met zich meebrengen.

Marihuana wordt niet vaak voorgeschreven. Andere behandelingen hebben de voorkeur. Overleg met uw huisarts, MS-verpleegkundige of neuroloog als u marihuana wilt gebruiken. Het middel werd in 2009 nog niet vergoed door de zorgverzekeraars.