Klachten van de ogen

Oogklachten bij MS hoeven niet met het oog zelf te maken hebben. Als een oogzenuw ontsteekt, kunt u tijdelijk slechter zien. Als MS een bepaald gebied in de hersenen aantast, leidt dat tot dubbelzien.

MS en zien

Zien is ingewikkeld. Beelden komen in het oog op het netvlies terecht. Daar w­orden ze omgezet in elektrische prikkels. Deze prikkels worden via de oog­zenuw naar de hersenen vervoerd. In de hersenen worden ze via bepaalde zenuwbanen naar het gebied van de hersenen vervoerd dat verantwoordelijk is voor het zien. Als de prikkels daar aankomen ‘zien’ wij.

Als er door MS ergens op deze weg een storing optreedt, ontstaan er klachten bij het zien. De oorzaak van slechter zien hoeft dus niet per se in het oog zelf te liggen.

Daarnaast kunnen bij MS de bewegingen van de ogen verstoord raken. Als de ogen daardoor niet meer goed gericht kunnen worden, kan iemand dubbel gaan zien.

Ontsteking van de oogzenuw

Door MS kan de oogzenuw ontsteken, waardoor u klachten krijgt bij het zien. De aandoening heet neuritis retrobulbaris of neuritis optica. Vaak begint MS met deze klacht, maar ze kan ook later in het verloop optreden. In sommige gevallen komt de klacht later weer terug. De klacht kan ernstig zijn (helemaal niets meer zien met dat oog) of minder ernstig. Dit is afhankelijk van hoe zwaar de oogzenuw ge­troffen is.

Verschijnselen

• Slechter zien met één oog (soms met beide ogen). Dit ontstaat snel, binnen enkele uren of dagen. Meestal merkt iemand dit bij het wakker worden. In de daarop­volgende week kan het zien nog verder achteruit gaan. Soms neemt de klacht toe bij warmte (bijvoorbeeld in een warm bad).
• Vaak krijgt iemand ‘een waas voor de ogen’ of ziet vaag. Soms valt een deel van wat iemand normaal ziet weg (men ziet dan bijvoorbeeld een donkere vlek of men ziet één kant niet meer). Het komt maar zelden voor dat iemand helemaal niets meer kan zien.
• Vaak doet het oog pijn, of zit de pijn achter het oog. Soms krijgt iemand eerst pijn en gaat pas later slechter zien. Als iemand het oog beweegt of op de oogbol drukt, wordt de pijn erger. Sommige mensen hebben hoofdpijn, meestal aan één kant van het hoofd.
• Soms kan de kleur rood niet goed meer worden gezien (het lijkt dan grijs). Of het lukt niet goed meer om diepte waar te nemen.
• Ook komt het voor dat iemand alleen nog maar goed kan zien als er sterke contrasten zijn. Bijvoorbeeld: zwarte letters op een witte ondergrond zien lukt nog wel, maar donkergrijze letters op een lichtgrijze ondergrond niet.
• Veel mensen met MS zijn gevoelig voor warmte en krijgen bij het stijgen van de lichaamstemperatuur klachten van slecht zien. Dit gebeurt bijvoorbeeld tijdens of na het sporten. Deze klachten staan bekend als het syndroom van Uhthoff.

Wat kunt u doen?

Ga naar uw huisarts of MS-verpleegkundige wanneer u dergelijke klachten hebt, of neem contact op met uw specialist.

De hulpverlening

• De huisarts kan u - na onderzoek - doorsturen naar de oogarts.
• De oogarts kan een uitgebreid onderzoek doen om andere oorzaken uit te sluiten.
• U kunt medicijnen krijgen, maar daarvan is niet aangetoond dat deze een gunstig effec­t hebben op hoe goed u uiteindelijk zult zien. Wel kunnen de medicijnen de pijn verlich­ten. Bovendien lijken de medicijnen de snelheid van het herstel te vergrote­n.
• De medicijnen behoren allemaal tot de groep van bijnierschorshormonen (corticosteroïden). Deze stoffen remmen ontstekingen. Er zijn verschillende middelen, waarvan de één niet duidelijk beter is dan de ander. Meestal wordt methylprednisolon via een in­fuus gegeven. Ook wordt in sommige ziekenhuizen een injectie met bij­nierschorshormoon achter de oogbol gegeven.
• Vitamine B-complex kan helpen als u hier een tekort aan hebt; anders is dit niet nodig.
• Omdat warmte de genezing kan vertragen, wordt aangeraden zeker de eerste maand rust te nemen en warmte te vermijden (sporten, sauna, zwaar werk, zon, warme ligbaden enzovoort).
• Als u klachten blijft houden, kan de oogarts hier soms iets aan doen. U krijgt dan bijvoorbeeld speciale lenzen.

Verwachtingen

De klachten gaan meestal over. Na twee tot drie weken komt er verbetering en na zes tot acht weken kunt u meestal weer redelijk tot goed zien. Na deze period­e verminderen de klachten nog verder. Dit gaat door tot drie à zes maanden na het ontstaan of zelfs nog langer.

Bij de meeste mensen gaan de klachten dus voorbij, een aantal mensen zal uiteinde­lijk met het aangedane oog wat minder goed kunnen zien. Meestal is dit niet ernstig. Sommige mensen zien kleuren minder helder of zien (tijdelijk) helemaal geen kleuren. Andere mensen kunnen minder goed contrasten waarnemen.

Bij hoge temperatuur, lichamelijke inspanning en emotionele gebeurtenissen hebben sommige mensen last van wazig zien. Deze klachten gaan echter weer snel voorbij en kunnen ook bij mensen met MS voorkomen die geen o­ntsteking van de oogzenuw hebben gehad.

Meer tips

Als u minder goed kunt zien door een ‘vlek aan de zijkant’, kunt u daar minder last van hebben door uw hoofd die kant op te draaien.

Dubbelzien

Als iemand naar iets kijkt richt hij zijn beide oogbollen op dat voorwerp, zodat deze hetzelfde zien. Dit richten wordt in een bepaald gebied van de h­ersenen geregeld. Als MS dit gebied aantast is het moeilijk om de twee ogen precies op één punt te richten. Daardoor gaat iemand dubbelzien. Hij ziet dan twee dezelfde beelden door elkaar in plaats van één scherp beeld (net als bij scheel­kijken).

Verschijnselen

• Sommige mensen zien dubbelbeelden; soms alleen als ze een bepaalde kant opkijken, soms als ze recht vooruit kijken. Dit laatste kan erg lastig zijn. De beelden kunnen naast elkaar of schuin boven elkaar staan. Soms bewegen ze, wat erg lastig is. Als iemand niet ernstig dubbel ziet, merkt hij soms alleen maar ‘wazig zien’ op.
• Iemand kan misselijk worden. Door het dubbelzien wordt het erg moeilijk om te lopen, iets aan te pakken enzovoort.

Wat kunt u doen?

• Neem contact op met uw huisarts, MS-verpleegkundige of specialist.
• Als u alleen dubbel ziet bij ver opzij kijken, hoeft hieraan meestal niets gedaan te worden.
• Het dubbele beeld verdwijnt als u één oog afplakt. Doe dit in overleg met een arts. Het is goed nu eens het ene, dan weer het andere oog af te dekken.
• Er kan ook een bril gedragen worden met één matglas.
• Als u een oog afplakt of een bril draagt met een matglas, kunt u geen diepte meer zien en geen afstanden schatten. Fietsen, autorijden en dergelijke is dan gevaarlijk, overleg met uw arts.

Hulpverlening

• De huisarts kan een oog afplakken, een bril met een matglas voorschrijven of u verwijzen naar een neuroloog, en soms naar een oogarts.
• De oogarts en neuroloog kunnen u onderzoeken om andere oorzaken van dubbelzien uit te sluiten.
• Soms kunt u een bril voorgeschreven krijgen met prismaglazen die het dubbelzien opheffen. Meestal heeft dit geen zin, omdat de klachten van dubbelzien sterk kunne­n wisselen, zodat de sterkte van de bril steeds moet worden aangepast.
• Omdat de klachten zo sterk wisselen, kan een operatie geen uitkomst bieden (als iemand dubbel ziet om andere redenen dan MS is het vaak wel te opereren).
• Als het dubbelzien behoort bij een verergering van MS is behandeling met corticosteroï­den te over­wegen om de verergering tegen te gaan.

Verwachtingen

• Deze klacht gaat meestal helemaal of gedeeltelijk voorbij binnen een aantal dage­n tot weken (soms maanden). Dit gaat vanzelf. Maatregelen als een oog afplakken, zijn meestal niet lang nodig.
• De klacht kan weer terugkomen, soms omdat u moe bent, griep hebt, of wanneer u een periode doormaakt waarin de MS-klachten toenemen. Daarna gaat de klacht weer (gedeeltelijk) weg.

Onwillekeurige oogbewegingen

Deze worden nystagmus genoemd. De klacht is misschien beter bekend als trilogen of wiebelogen. Meer hierover vindt u onder Stuurloosheid.