Overige zakelijke regelingen

De notaris

Soms is hulp van een notaris handig, soms is dit zelfs verplicht, bijvoorbeeld als u een testament wilt maken. Ook als hulp van een notaris niet verplicht is, wordt er toch vaak een akte door een notaris opgesteld, bijvoorbeeld voor een samen­levingsregeling. Een notaris stelt niet alleen deze aktes op, hij kan er ook advies over geven. De notaris weegt de belangen van alle partijen en kan ook juridisch advie­s geven.

Samenlevingsregelingen

U kunt op verschillende manieren samenwonen met een partner:

• ongehuwd
• ongehuwd met een samenlevingscontract
• als geregistreerd partners
• getrouwd (op huwelijkse voorwaarden)

Aan deze samenlevingsvormen zijn allerlei zakelijke regels gebonden. Deze hebben bijvoorbeeld te maken met sociale voorzieningen, huurbescherming, pensioenopbouw enzovoort. Ook zijn deze regels van belang als u en uw partner uit elkaar gaan of als één van de partners overlijdt of failliet gaat. Er zijn bijvoorbeeld regels rond (de verdeling van) het bezit, erfrecht en successierecht.

Afhankelijk van uw voorkeur en situatie kunt u voor een bepaalde samenlevingsvorm kiezen.

Ongehuwd samenwonen

Als u ongehuwd samenwoont is er in beginsel niets geregeld. Wel kunnen er op den duur rechten ontstaan als gevolg van ‘duurzaam samenwonen’. Dit kan bijvoorbeeld gebeuren bij het huren van een huis. Als u voor het eerst gaat samenwonen, staat het huurcontract op één naam. De ander kan dan geen aanspraak maken op de rechten die aan zo’n huurovereenkomst zijn verbonden. Pas na een aantal jaar wordt het samenwonen als duurzaam gezien en krijgt de partner deze rechten wel, al zijn ze dan meestal niet volledig.

Samenlevingscontract

Een samenlevingscontract wil zeggen dat u door de notaris een aantal afspraken op papier laat zetten. U kunt deze afspraken ook onderling maken en op papier zetten, maar zulke afspraken tellen minder zwaar dan een officieel samenlevingscontract. In een samenlevingscontract kunt u regelen wat u wilt regelen. Vaak gaat het over de bezittingen, een huis enzovoort.

Geregistreerd partnerschap

Een geregistreerd partnerschap geeft vrijwel dezelfde rechten en plichten als een huwelijk. Voor de relatie met kinderen is er een belangrijk verschil: alleen de moeder is automatisch de wettelijke ouder van een kind geboren in een geregistreerd partnerschap.

Huwelijk (huwelijkse voorwaarden)

Bij een huwelijk zijn de zaken gelijkwaardig over de partners verdeeld. De partners hebben een zorgplicht jegens elkaar en tenzij anders geregeld is geldt er een gemeenschap van goederen. Van dit laatste kan worden afgeweken door te trouwen op huwelijkse voorwaarden. Dit kan bijvoorbeeld handig zijn als één van de partners een bedrijf heeft.

Als een kind wordt geboren in een huwelijk tussen een man en een vrouw, zijn beide echtgenoten automatisch voor de wet de ouders van dat kind. Dit is niet het geval bij een huwelijk van twee mannen of twee vrouwen.

Testament

Als iemand zonder testament overlijdt, bepaalt de wet wie de erfgenamen zijn. Vaak zijn dat de echtgenoot, kinderen of ouders. Als u deze familie niet hebt, wordt verdere familie uw erfgenaam. Als u geen echtgenoot of kinderen hebt, zijn de ouders de eerste erfgenamen. Daarna volgen broers of zussen. De partner met wie u ongehuwd samenwoont, krijgt in zo’n geval niets.

Als u geen testament hebt, is notarishulp bij het verdelen van de erfenis niet verplicht. Het wordt wel aangeraden advies van een notaris te vragen wanneer er moeilijkheden te verwachten zijn, bijvoorbeeld ruzie of een ingewikkelde erfenis.

Wanneer u een testament maakt kunt u - binnen bepaalde grenzen - de partner met wie u ongehuwd samenleeft, vrienden of maatschappelijke instellingen tot erf­genaam benoemen. U kunt in een testament ook zaken regelen die niets te maken hebben met uw bezittingen, bijvoorbeeld de voogdij over minderjarige kinderen.

Om een testament te maken hebt u een notaris nodig, zowel wanneer het wordt opgesteld als wanneer de erfenis wordt verdeeld. De notaris geeft aan het Centraal Testamentenregister in Den Haag op wie er bij hem een testament heeft opgemaakt (maar niet wat er in staat). In dit register kan iedereen nagaan of de overledene een testament heeft gemaakt en bij welke notaris dit bewaard wordt. Dit kunt u zelf nagaan of een notaris laten opvragen. In een testament kunt u ook iemand tot executeu­r-testamentair benoemen. Deze persoon zorgt ervoor dat uw laatste wil ook werkelijk wordt uitgevoerd. Om een testament te mogen maken moet u minsten­s achttien jaar oud zijn.

De gang van zaken na overlijden

Bij overlijden worden de bank- en giro-instellingen op de hoogte gebracht, daarna worden iemands bank- en girorekeningen geblokkeerd. Er moet worden uitgezocht of er een testament is en wie de erfgenamen zijn. Verder moet er een overzicht worde­n gemaakt van de schulden en baten (geld en goederen) van de overledene. En er moet worden nagegaan of er voogdij geregeld moet worden.

De notaris zorgt hier allemaal voor en geeft dan een officiële verklaring af: de ‘Verklaring van Erfrecht’. Met deze verklaring kunnen de erfgenamen gezamen­lijk over de bank/girorekening beschikken. Ook is het mogelijk dat één iemand gemachtigd wordt om namens de anderen op te treden. Een erfenis afhandelen vergt vaak minstens een jaar. Via de Verklaring van Erfrecht komt er vóór die tijd al geld vrij. Als er geen testament is, kan een Verklaring van Erfrecht bij het Kantongerecht gehaald worden. Hier zijn kosten aan verbonden.

Van elke erfenis moet binnen acht maanden aangifte worden gedaan. De notaris kan deze aangifte doen. Als u het zelf wilt doen kunt u informatie krijgen bij de belasting­telefoon (dit is gratis). De Staat kan door die aangifte berekenen hoe veel successierecht er betaald moet worden. Dat is belasting die moet worden betaald door iemand die erft. Tot een bepaald bedrag hoeft geen successierecht betaald te worden (vrijstelling). De hoogte van de vrijstelling hangt af van de relatie met de overledene: kind, partner enzovoort.

Als het erfdeel meer is dan het vrijgestelde bedrag moet u successierecht (belasting) betalen over dat meerdere gedeelte. Voor ongehuwd samenlevenden geldt dat de hoogte van het vrijgestelde bedrag toeneemt met het aantal jaren dat ze hebben samengewoond. Pas na vijf jaar is de vrijstelling even hoog als die van gehuwden.

Niemand hoeft een erfenis te aanvaarden. U kunt een erfenis verwerpen als de lasten groter zijn dan de baten (de notaris kan hierbij adviseren). Vervolgens worden de schulden afbetaald en verzorgt de notaris de verdeling (boedelscheiding). Het geld wordt via de notaris uitgekeerd.

Als u samenwoont, kunt u ook een testament ‘op de langstlevende’ afsluiten. Zo’n testament zorgt ervoor dat de partner van de overledene niet gedwongen wordt het huis op te geven omdat eventuele kinderen hun erfdeel opeisen.

Codicil

Een codicil is een verklaring waarin u bepaalde zaken kunt vastleggen, zoals:

• een executeur-testamentair
• een begrafenis of crematie
• het nalaten van goederen (kleren, sieraden, meubelen enzovoort). Deze artikelen moeten afzonderlijk worden beschreven, behalve de kleding.

In een codicil kunt u geen geld of onroerend goed (huis en dergelijke) aan iemand nalaten. Dit kan alleen via een testament. Een codicil moet met de hand geschreven en ondertekend worden en er moet een datum opstaan. U hoeft het niet door de notaris te laten opstellen. U kunt meer informatie over een codicil krijgen bij de notaris­telefoon (zie hierna), Algemeen Maatschappelijk Werk of Sociaal Raads­lieden in uw gemeente.

Hersencodicil

U kunt uw hersenen en ruggenmerg na overlijden ter beschikking stellen aan de Nederlandse Hersenbank. Daar wordt onder andere onderzoek gedaan naar oor­zaken en behandeling van MS. Met een hersencodicil geeft u toestemming voor dit onderzoek na uw overlijden. Het codicil, getekend door uzelf én door bijvoorbeeld een familielid, moet naar de Hersenbank worden gestuurd. Het hersencodicil is aan te vragen bij de Nederlandse Hersenbank.

> Hoofdstuk 29, Onderzoeken

Schenkingen

Schenkingen kunt u onder andere doen om belastingtechnische redenen. Ieder jaar kunnen kinderen, vrienden of anderen (ook liefdadigheidsinstellingen) namelijk een éénmalig bepaald bedrag ontvangen waarover zij geen (schenkings)belasting hoe­ve­n te betalen. Vooral bij kinderen kan dit voordelig zijn (alleen als zij jonger dan vijfendertig jaar oud zijn). Zo kunt u uw vermogen stukje bij beetje weggeven, waardoor een erfgenaam bij uw overlijden minder successierecht hoeft te betalen. Schenkingen die minder dan honderdtachtig dagen vóór uw overlijden zijn gedaan horen wel bij de erfenis. Daar moet dus wel successierecht over worden betaald.

U kunt ook schenkingen doen waarbij de persoon het bedrag pas werkelijk krijg­t als u overleden bent; dit heet ‘schuldig erkennen uit hoofde van schen­king’. De notaris­, of iemand van de notaristelefoon, kan hierover meer vertellen. Voor sommig­e schenkingen (bijvoorbeeld een huis) is een notariële akte verplicht. Wanneer het om iets van veel waarde gaat, kan het sowieso zinnig zijn de schen­king in een notariële akte vast te leggen. U hebt dan voor de belasting een bewijs dat u de schenking hebt gedaan.

Kosten notaris

Algemene informatie, zonder dat er werk voor de notaris op volgt, is gratis als het gesprek niet langer dan dertig minuten duurt. De notaris kan van tevoren aangeven of er kosten berekend worden en zo ja, hoeveel. Vaak wordt er na een advies­gesprek een akte opgesteld. In dat geval worden de kosten van het adviesgesprek verrekend in het tarief voor het opstellen van de akte. Blijft het bij een advies­gesprek en wordt er geen akte opgesteld, dan betaalt u het uurtarief. De hoogte hier­van wordt onder andere bepaald door de ervaring van de notaris en door de ingewikkeldheid van de zaak. Informeer vooraf naar kosten.

Lang niet iedereen kan de kosten van een notaris betalen. Er bestaat een regeling voor gratis hulp of hulp tegen een lager tarief. De notaris moet dit aanvragen. Informatie: notaristelefoon of bureaus voor rechtshulp.